كرده است كه : رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله متوجه پايين كوه شد . قبل از آن گفته است كه : رسول اللّه در آخر آنها بود و آنان را به سوى خود دعوت مىكرد و هيچ كدام به وى ملحق نمىشدند ! پس پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نااميد شد و به جاى اين كه از او تبعيت كنند ، از آنان پيروى كرد ! در اين باره چيزى نمىتوان گفت مگر اين كه اين سخنان به جاى آن كه اختصار كلام باشد ، بريدن و ناقص كردن آن است . ( 1 ) سپس واقدى از عمر نقل مىكند كه مىگفت : هنگامى كه شيطان صيحه زد : محمد كشته شد ، من با سرعت تمام همانند يك ارويّة ( گورخر ماده چابك ) از كوه بالا رفتم تا به نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله رسيدم كه مشغول خواندن اين آيه بود : « وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ . . . » « 1 » در اين سخنان ، عكس قضيه نقل شده است و گويى نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله قبل از همهء يارانش و قبل از صيحه به بالاى كوه پناه برده است ! و پس از صيحهء شيطان ، اصحابش نيز به وى ملحق شده‌اند ، آن‌گاه آياتى از سورهء آل عمران بر وى نازل شده است ، سپس ياران به وى رسيده‌اند در حالى كه او آن آيات را قرائت مىكرده است ! خدايا ! اينان براى اين كه بالا رفتن خود را از كوه توجيه كنند ، بهانه مىآورند كه پيامبر تو قبل از آنان به بالاى كوه رفته و آنها به او پيوسته‌اند ! و همچنين براى خود بهانه مىتراشند كه : شيطان يا ابليسى از شيطان‌ها صيحه زد يا فرياد كشيد كه رسول تو كشته شده است و تو از اين فرياد غيبى مقاصدى داشته‌اى ! « 2 » ( 2 ) با حفظ اين موضوع بايد گفت كه ما قبل از آن كه به بيان اخبار مربوط به صيحه يا فرياد بپردازيم ، بسيارى از اخبار مربوط به شكست يا عقب‌نشينى مسلمانان را عرضه كرديم و در هيچ كدام تصريح به صيحه يا فرياد نشده بود ، مگر نداى ابن قميئه به اين كه محمد را كشته است . اگر اين صيحه واقعيت داشته باشد ، يكى از عوامل مهم شكست مسلمانان بوده است و در اين صورت چگونه بعضى از اخبار از اين علت مهم خالى باشد ؟ ! ( 3 ) همچنين چگونه ممكن است كه شيطان صيحه كشيده باشد و چنان كه گفته‌اند ، خداوند رحمان از آن امورى را قصد كرده باشد « 3 » و مسلمانان به فرار مجبور شده باشند و در عين حال اين مطلب را در قالب آياتى نقل كرده باشد كه در دل شب و ميانهء روز تا روز قيامت خوانده مىشود و در ضمن اين آيات آنها را سرزنش كرده و آنها را بكوبد و توبيخ نمايد ؟ ! خدايا از تو پوزش مىطلبيم كه تو عادل‌تر و بخشاينده‌تر از آن هستى و منزه از چنين كارى ! چنين ظن و گمانى به تو نمىرود و چنين كارى

--> ( 1 ) . همان ، ص 293 . ( 2 ) . نك : همان ، 235 . ( 3 ) . همان ، ص 235 .